Persianët, banorët e lashtë të atij që sot është Irani, krijuan një nga perandoritë më të mëdha dhe më të fuqishme të botës antike që lulëzoi nga viti 550 deri në vitin 330 para Krishtit. Në kulmin e saj, Perandoria Persiane, e njohur edhe si Perandoria Akamenide, shtrihej nga Mesdheu lindor deri në kufirin perëndimor me Indinë dhe përfshinte një gamë të larmishme kulturash dhe grupesh etnike. U pushtua nga Aleksandri i Madh gjatë fushates të tij të Azisë në shekullin e 4-të para Krishtit. “Perandoria Akamenide ishte diçka rrënjësisht e ndryshme nga paraardhësit e saj”, tha Touraj Daryaee, kryetari i Maseeh në Studimet dhe Kulturën Persiane në Universitetin e Kalifornisë, Irvine, dhe redaktori i “Gërmimi i një Perandorie: Persishtja Akamenide në Longue Dureé” (Mazda Publishers, 2014). “Ishte perandoria e parë botërore.”
“Eshtë një perandori afro-euroaziatike sepse përfshinte pjesë të Afrikës, Azisë dhe Evropës.” Persianët e lashtë ishin një popull indo-iranian që migroi në pllajën iraniane gjatë fundit të mijëvjeçarit të 2-të para Krishtit, ndoshta nga Kaukazi ose Azia Qendrore. Fillimisht një popull baritor që endej nëpër stepa me bagëtinë e tyre, ata ishin të lidhur etnikisht me baktrianët, medët dhe partët. Në shekullin e 5-të para Krishtit, historiani grek Herodoti i përshkroi ata si të ndarë në disa fise të ndryshme, më i fuqishmi prej të cilëve ishte Pasargadae, pjesë e të cilëve ishte klani Akamenid. “Ne dëgjojmë për herë të parë për popullin persian nga burimet asiriane”, një grup i lashtë etnik indigjen në Lindjen e Mesme, tha Daryaee për Live Science. Mbreti asirian i shekullit të 9-të para Krishtit, Shalmaneser III, regjistroi takimin me një popull që ishte vendosur në zonën që tani është Irani jugperëndimor dhe njihej me emrin Parsua.
Deri në mijëvjeçarin e parë para eres sone, persët ishin vendosur qendrueshem në Iranin jugperëndimor, me kryeqytetin e tyre në Anshan, një qytet i vjetër i elamitëve, një grup i lashtë etnik nga pllaja iraniane. Persianët sundoheshin nga mbretër që pretendonin se ishin pasardhës të një mbreti gjysmë-mitik të quajtur Akameni. Për disa shekuj, asirianët dhe më vonë medët, një popull indo-iranian që u vendos në Iranin veriperëndimor, dominuan persët, sipas Enciklopedisë së Historisë Botërore. Por gjatë mesit të shekullit të 6-të para Krishtit, një sundimtar ambicioz dhe i aftë i quajtur Kiri erdhi në pushtet. I njohur më vonë si Kiri i Madh, ai u rebelua kundër medëve, i pushtoi ata dhe më pas nisi një fushatë pushtimi, duke shtuar mbretëritë e Lidisë, Elamit dhe Babilonisë në perandorinë e tij në lulëzim. Në kohën e vdekjes së tij në vitin 530 para Krishtit, Perandoria e tij Akamenide shtrihej nga Ballkani në Evropë deri në Indi dhe konsiderohet të ketë qenë një nga perandoritë më të mëdha, si gjeografikisht ashtu edhe për sa i përket popullsisë, në botën e lashtë. Herodoti është një nga burimet kryesore të informacionit mbi jetën e Kirit. Në Librin I të Historive të tij, Herodoti përshkroi jetën e hershme të mbretit persian, duke rrëfyer në terma mitologjikë se si një seri ëndrrash e shtynë Astiagjin, mbretin e Medëve, të përpiqej të vriste Kirin foshnjë. Por Kiri i mbijetoi këtyre përpjekjeve për vrasje, u bë burrë dhe përmbysi Medët.